Romaanse bouwkunst

  Châtel-Montagne – korte geschiedenis

Bijzondere details

Geschiedenis van de kerk

De diverse stadia van de bouw

De bouwers

De kapitelen

Het interieur

De klokken

       Bronnen    

Meer interieurfoto's

Glas in lood ramen

ROMAANSE BOUWKUNST

Bouwkunst
Van ongeveer 1000-1200 wordt er Romaans gebouwd, daarna gotisch. Vooral in Frankrijk worden in die tijd veel kerken gebouwd. In het geheel katholieke Frankrijk waren veel kloosters. Met name de benedictijnen hebben vanuit Cluny  veel invloed gehad op de bouw. Zowel op kerkelijk als op staatkundig terrein werd Frankrijk steeds machtiger. Veel steden konden de bouwkosten opbrengen. Er waren veel pelgrimstochten, bijv. naar Santiago de Compostella, waarbij kerken rustpunten onderweg vormden.

Het kruis, symbool van het Christendom, is de basisvorm van de kerken. De kerken uit de 4e eeuw leken veel op een Romeinse basiliek. In de 11e eeuw krijgt de kerk een eigen vorm. Er zijn echter nog veel Romeinse invloeden en constructies zoals rondbogen, tongewelven, koepels en bijna platte daken. Vandaar dat men spreekt van de Romaanse bouwstijl.

Kenmerken zijn:
·      kruisvorm als basis,
·      eenvoudige en duidelijke vormen,
·      bijna platte daken,
·      in het midden een zware toren,
·      kleine ramen,
·      horizontaal, zwaar (dikke muren) en laag,
·      rondboog, ton- of koepelgewelf,

Boog: constructie die een opening tussen twee steunpunten overspant. Vangt de bovenliggende last op. Men onderscheidt: de rondboog, een halve cirkel; segmentboog, een cirkelsegment; hoefijzerboog, onderaan doorgetrokken halve cirkel; de spitsboog, twee elkaar bovenaan rakende cirkelsegmenten.

Gewelf
 overdekkende constructies:
Koepelgewelf: kegel- of halfbolvormig gewelf op ronde of veelhoekige plattegrond. 
Tongewelf : halfrond gewelf tussen twee muren. 
Kruisgewelf: de doorsnijding van twee tonnen. Arcade: (L. arcus =boog) reeks bogen op zuilen of pijlers.

Uiteraard zijn er nog veel meer Romaanse kerken in de nabije omgeving  (zie kaartje).

 


naar boven
->>

 

CHATEL-MONTAGNE

3

Châtel-Montagne, in het département Allier, tussen de steden Vichy en Roanne en iets ten zuiden van de route nationale nr. 7, is heel lang moeilijk toegankelijk gebleven door de hoge ligging en bescherming door de scherpe en steile oevers van de rivier de Besbre.


Chatel-Montagne bestaat al heel lang en het was waarschijnlijk eerst een heilige plaats voor de druïden en daarna een Gallisch Oppidum (nederzetting). Men heeft er gehakte vuursteen en resten van aardewerk gevonden die hierop duiden. Daarna namen de Romeinen er hun intrek, om de toegangsweg te bewaken tussen Roanne en Vichy.

In de 11e eeuw werd het dorp " castrum in montanis " genoemd en werd het de zetel van één van de grootste adellijke families van de Bourbonnais. Twee resten van torens en de overblijfselen van muren zijn de ruïne van een oud kasteel in het dorp waar deze edelen vertoefden.

In het begin van de 13e eeuw, de periode waarin de kerk zijn huidige vorm kreeg, behoorde het gebied toe aan de machtige familie van Montmorillon. Aan het eind van de 13e eeuw kwam het in handen van de markies van Lapalisse.

 
Aan het einde van de 16e eeuw wordt het dorp ingeschreven in de lijst van de 30 meest belangrijke steden en dorpen van de provincie.
Tijdens de revolutie krijgt het dorp een andere naam, ‘Mont-sur-Besbre’. De klokkentoren van de kerk wordt verwoest en alle archieven worden vernietigd. In 1790 wordt de religieuze orde in het dorp opgeheven. Vanaf die tijd verliest Châtel-Montagne steeds meer aanzien, vooral omdat le Mayet de Montagne (in de naaste omgeving) de hoofdplaats van het kanton wordt.

3  

0

Alhoewel de kerk al sinds 1840 is ingeschreven als historisch monument omdat hij beschouwd wordt als één van de mooiste voorbeelden van Romaanse bouwkunst, is hij toch relatief onbekend. In de voorafgaande eeuwen was de locatie moeilijk toegankelijk en tegenwoordig ligt de kerk nog enigszins buiten de gangbare toeristische routes zodat het bezoek nog maar langzaam toeneemt.

De laatste jaren echter wordt er vanuit het dorp veel aandacht besteed aan PR voor het dorp (vestiging van diverse kunstenaars) en de kerk wat resulteert redelijke aantallen bezoekers in de weekeinden.



naar boven ->>

Bijzondere details:

0
De voorzijde
Op twee niveau’s reeksen van bogen.

0
  Westkant
Ook aan de zijkant zijn de bogen doorgevoerd.

0
  De bogen van de tribunes in het schip.

0
  Het koor (buiten)
Veel kleiner, maar vergelijkbaar met de ‘grote’ kerken in de Auvergne door de kwaliteit van de uitvoering.

0
   De kooromgang
en het koor, één van de mooiste staaltjes van architectuur

   0
   Het koor
Zuiver romaans, zonder toevoegingen.

 

naar boven ->>

Geschiedenis van de kerk

0
 L. Courtin.    Imprimeries réunies - Moulins-Yzeure    

In 1083 schonken landeigenaar Dalmas en zijn echtgenote Etiennette de kerk ‘Sainte Marie de Châtel’ en de grondrechten aan de monniken van Cluny. In 1095 bevestigde Paus Urbanus II deze schenking.


1095 - 1210Bouw van de huidige kerk door vergroting van de eerste, primitieve kerk (met een klooster op het terrein ten noorden van de kerk.

1294, 1310 en 1353 - Het " registre des visites " vermeldt een regelmatige aanwezigheid van een prior en vier monniken.

1462 – De kerk wordt parochiekerk.

1501 – De kloostergemeente van Châtel-Montagne wordt samengevoegd met die van Lavesne. De gebouwen van de kloostergemeente raken in verval.
1700 – De gezamenlijke kerken van Mayet, Nizerolles, Le Breuil, Saint-Clément et Arfeuilles herstellen de kerk van Châtel-Montagne.

 1790Onderdrukking van de religieuze gemeenschap van Châtel-Montagne.

1794 – De jacobijnse gemeente van " Mont sur Besbres " vernietigt de dertien meter hoge stenen toren. Het gebouw wordt vervolgens te koop gezet en wordt een opslagplaats van salpeter dat bewaakt wordt door de nationale garde die het zo van de vernietiging redt.


Rond 1835 – Er wordt een rechthoekige kapel gebouwd en de kerk wordt met imitatie marmer en brons versierd.

1840 – Inschrijving als historisch monument. Begin van de restauratie.

Van 1850 tot 1900 – Ingrijpende restauratiewerken waarin de toevoegingen van daarvoor  worden verwijderd en de kerk in de oorspronkelijke staat wordt teruggebracht.

0 E.Sagot del. et lith.
  Imprimeries réunies - Moulins-Yzeure 
 

 

3
(waarschijnlijk oorspronkelijk plan)

De oorspronkelijke vorm van de kerk is het werk van monniken van Cluny (die de kerk als gift kregen) tussen 1082 en het begin van de 13e eeuw.

 

naar boven ->>

De diverse stadia

 De bouw heeft in verschillende stadia plaatsgevonden. Deze stadia sloten zodanig op elkaar aan dat er een perfecte architectonische eenheid bleef bestaan. 

3

Begin 12 eeuw

3

Midden 12e eeuw

1e stadium

3

Midden 12e eeuw

2e stadium

3

   Eind 12e eeuw

3

Begin 13e eeuw

3

Toevoegingen in de 19e eeuw.

3          De eerste kerk 
                  aan het begin van de 12e eeuw

  Archéologische studie heeft uitgewezen dat de kerk lager was dan vier meter,   dat hij zich uitstrekte tot het midden het zuidelijke portaal. Van deze kerk zijn de lage delen van  het schip en de kruisbeuk en de ingang van de drie rondingen.

3

3    Rond 1150 

    Het schip  wordt verlengd en verhoogd met ongeveer vier meter door de bouw van valse galerijen waardoor er hoge ramen gemaakt konden worden die zorgden voor een directe lichtinval. De pilaren van het schip werden geplaatst.

3


 Rond 1150 en iets later 

3
 Bouw van de westelijke façade zoals die oorspronkelijk gepland was volgens de originele bouwplannen.

0

3    Eind 12e eeuw.

Het oude koor wordt vergroot en uitgebreid.

3

3   begin 13e eeuw?

    De klokkentoren wordt gebouwd en de zij-ingang gemaakt. (tegenwoordig hoofdingang) 

3

3    Toevoegingen in de 19e eeuw

De sacristie wordt verplaatst. Er wordt een buitentrap gemaakt die toegang verschaft aan de klokkentoren. Binnen de kerk wordt er een stenen trap gemaakt die toegang verschaft naar de tribunes.
 

3

Registratie als historisch momunent in 1840.

3

 

3

Restauratiewerkzaamheden vinden plaats tussen 1873

en 1876 onder toezicht van Georges Darcy.

De staat financiert het grootste gedeelte van

deze restauraties.

 

naar boven ->>

Bouwen

In het dorp Châtel-Montagne is in het Maison du Patrimoine een prachtige
tentoonstelling over de kerk met maquettes van de verschillende stadia van de bouw.
Hieronder volgen enkele foto’s  van deze tentoonstelling:

Zo woonden de metselaars en timmermannen bij de kerk, in een eenvoudige

Hut met een rieten dak.

Maquette van het gehele dorp, rechts de kerk, op het hoogste punt.


Model van de kerk in aanbouw.

Maquette van de dwarsdoorsnede van de kerk

naar boven ->>


De kapitelen

De kerk heeft bijna 90 kapitelen, gehakt uit hard graniet dat zo moeilijk te bewerken is dat er vaak weinig details in zijn aangebracht.  Veel kapitelen zijn tijdens de revolutie beschadigd of verminkt door preutse gelovigen in de 19e eeuw. Sommige zijn vervangen door kapitelen met plantenmotieven of zijn gerestaureerd.

 De 9 meest bekende kapitelen bevinden zich in het schip:

3
Een ezel, vastgehouden bij een oor en de staart.

 

3
Weelderige dame, waarvan de pikante details in 1835 zijn weggehakt.

  3
Een geestelijke zegent de aanwezigen.

  3
Een Atlant (fantasiefiguur)  met een kikkerkop en een biddende figuur.

  3
Bazuinblazers

  3  
Drie gezichten, engelen misschien?

  3
Een primitieve weergaven van een acanthusblad.

 

naar boven ->>

 Het interieur

  3
Maagd Maria met kind
15e eeuw (130 cm)

  3
Pietà -15e eeuw
Beschilderd hout

3  
Saint Genest - 16e eeuw ?
Beschermheilige van Châtel-Montagne

3
De Kruisgang

Don Athanase Desrosiers
eind 19e begin 20e eeuw

  3
Christus aan het kruis
15e eeuw

  3
muurschilderingen
uit de 13e et 14e eeuw
(bogen van de tribune)


  3
Smeedijzeren hek dat toegang verleent tot de tribunes

  3
Uurwerk

Aangekocht in 1927.
Gemaakt door Odobet Cadet à Morez (Jura) naar een Duits model uit 1860 .

  3
Klein doopfont


Enkele zelf genomen foto’s van het interieur:


 


De klokken

De klokken hebben alle een naam :

 Jacqueline-Denise (1935)


De grootste weegt 613 kilo heeft als toon de fis.

 

3

3

 

Bernadette-Marguerite-Marie



De tweede weegt 416 kilo en geeft als toon de fa.

L'Ancienne (het ouwetje)



De derde klok is de oudste en dateert van 1806. Hij weegt 390 kilo, een geeft als toon de la.

 

3


BIBLIOGRAFIE

* Dr. Pierre BALME - Le tourisme en Bourbonnais
* * E. MILLET - Archives des Mon. Hist. - 22 février 1855

 Gravures van L.Courtin (51 x 35 cm) et de E. Sagot (45 x 30 cm) de la page "histoire"
publiées par les Imprimeries Réunies - (03) Moulins-Yzeure

Website : www.chatel-montagne.com